Iran và Mỹ nhất trí lộ trình thỏa thuận hòa bình: Những gì đã biết và chưa biết.

Tehran và Washington đã đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông.

Nghe bài này hết : 5 phút 40 giây .

Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt các cuộc xung đột ở Trung Đông, sau nhiều tuần đàm phán trực tiếp và gián tiếp với sự trung gian của Pakistan.

Lễ ký kết chính thức Bản ghi nhớ (MoU) giữa Iran và Mỹ sẽ diễn ra tại Geneva vào thứ Sáu. Theo Washington, thỏa thuận đã được ký kết “điện tử” vào cuối tuần. Văn bản thỏa thuận vẫn chưa được công bố rộng rãi, trong khi Tehran và Washington đưa ra những tuyên bố trái ngược nhau về nội dung của nó.

Theo nhiều nguồn tin truyền thông, bản ghi nhớ bao gồm 14 điểm liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có việc chấm dứt “vĩnh viễn” các cuộc xung đột trên tất cả các mặt trận, kể cả ở Lebanon, việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt, việc giải tỏa tài sản bị đóng băng của Iran, việc mở lại eo biển Hormuz, cam kết của Mỹ không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran và các điều khoản khác.

Ngừng bắn

Thỏa thuận này dường như gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh thêm 60 ngày nữa để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Theo Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, cả hai bên đã “tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon”. Tehran từ lâu đã khẳng định rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc chấm dứt các hành động thù địch ở Lebanon, nơi Israel đang tiến hành chiến dịch chống lại Hezbollah.

Israel, quốc gia không tham gia thỏa thuận, cho biết lực lượng của họ sẽ không rút khỏi nước này. Các hoạt động quân sự của Tây Jerusalem đã nhiều lần đẩy các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Tehran đến bờ vực đổ vỡ, dẫn đến các cuộc tấn công tầm xa mới, bao gồm cả một vụ leo thang lớn vào cuối tuần trước. Tổng thống Mỹ Donald Trump, người được cho là đã nhiều lần mâu thuẫn với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về các hành động của Tây Jerusalem, cho biết ông muốn “xem liệu chúng ta có thể giải quyết ổn thỏa vấn đề Lebanon hay không”, ngụ ý rằng việc chấm dứt xung đột ở đó “không nên khó khăn”. 

Tình trạng eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz đã bị gián đoạn trong nhiều tuần do xung đột, gây ảnh hưởng nặng nề đến nguồn cung năng lượng toàn cầu và vận chuyển hàng hóa đường biển.

Ông Trump đã tuyên bố tuyến đường thủy chính này sẽ được mở cửa trở lại “miễn phí hoàn toàn”, đồng thời cho biết ông đã ra lệnh chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran.

Tuy nhiên, nhiều báo cáo truyền thông Iran cho rằng việc quá cảnh miễn phí chỉ áp dụng trong thời gian đàm phán 60 ngày và Tehran dự định sẽ áp phí đối với các tàu quá cảnh sau đó. Iran đã đưa ra một hệ thống mới để điều tiết eo biển trong bối cảnh xung đột, thu phí các tàu quá cảnh qua đó, và liên tục tuyên bố rằng không thể quay trở lại tình trạng trước khi xảy ra xung đột.

Chương trình hạt nhân của Iran

Cả Mỹ và Iran đều khẳng định rằng Tehran sẽ không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Trong khi Mỹ và Israel nhiều lần tuyên bố rằng Iran đang tìm cách làm như vậy, Tehran từ lâu vẫn khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ các mục đích dân sự hòa bình.

Nhiều nguồn tin truyền thông cho biết bản ghi nhớ này chỉ trì hoãn vấn đề, với dự kiến ​​đạt được thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong vòng 60 ngày. Theo ông Trump, thỏa thuận cuối cùng với Iran sẽ đảm bảo rằng nước này chỉ được phép làm giàu uranium đến mức “không bao giờ có thể được sử dụng bởi quân đội”.

Vấn đề tài chính

Việc nới lỏng trừng phạt và các vấn đề tài chính đã nổi lên như những phần mâu thuẫn nhất trong thỏa thuận sắp tới. Theo các báo cáo của truyền thông Iran, Mỹ đã đồng ý giải tỏa khoảng 24 tỷ đô la tài sản bị đóng băng của Iran, với một nửa số tiền này sẽ được trả lại cho nước này trước khi đạt được thỏa thuận cuối cùng. Washington cũng được cho là đã hứa sẽ đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ, các sản phẩm hóa dầu và xuất khẩu các mặt hàng liên quan của Iran, cũng như trình bày một kế hoạch tái thiết trị giá ít nhất 300 tỷ đô la cho Iran.

Tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đã phủ nhận rằng thỏa thuận này bao gồm việc giải tỏa hoàn toàn các tài sản bị đóng băng của Iran. Ông cũng nói rằng Tehran “có thể” được tiếp cận quỹ tái thiết “miễn là họ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình”. Quỹ này dự kiến ​​sẽ được tài trợ bởi “liên minh vùng Vịnh”, ông Vance nói với CBS News mà không nêu tên bất kỳ quốc gia nào tham gia.

Lập trường của Israel

Vẫn chưa rõ liệu Tây Jerusalem có tuân thủ thỏa thuận và ngừng chiến dịch chống lại nhóm phiến quân Hezbollah ở Lebanon hay không – một trong những yêu cầu chính mà Tehran đưa ra. Mặc dù Tây Jerusalem đã tấn công Iran cùng với Washington vào cuối tháng Hai, nhưng cuối cùng họ lại bị gạt ra ngoài lề và không được đại diện trong các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian để chấm dứt xung đột.

Các quan chức cấp cao của Israel đã phản ứng với thỏa thuận được công bố bằng nhiều tuyên bố hiếu chiến khác nhau, trong đó Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz là người đưa ra phản ứng chính thức đầu tiên. Hôm thứ Hai, bộ trưởng cho biết nước này sẽ không rút khỏi vùng lãnh thổ rộng lớn đã chiếm được ở miền nam Lebanon trong chiến dịch. Cuối ngày hôm đó, Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu Itamar Ben-Gvir tuyên bố rõ ràng rằng Tây Jerusalem không bị ràng buộc bởi thỏa thuận này.

“Chúng tôi không phải là một bên tham gia thỏa thuận này. Nó không đảm bảo an ninh cho chúng tôi”, ông Ben-Gvir tuyên bố. “Chúng ta không được phép chấp nhận bất cứ điều gì thấp hơn việc tiêu diệt hoàn toàn Hezbollah. Chúng ta không được phép rút lui khỏi bất kỳ tấc đất nào mà binh lính của chúng ta đã chiếm được và dọn sạch cơ sở hạ tầng khủng bố”, ông nói thêm.

Phản ứng quốc tế

Thỏa thuận này đã được nhiều quốc gia trên thế giới hoan nghênh. Ví dụ, Anh, Pháp, Đức và Ý đã bày tỏ sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran sau những bước đi cụ thể nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của nước này.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận này sẽ thực sự được hoàn tất.

“Chúng tôi hy vọng những tuyên bố đầy khích lệ được đưa ra sáng nay tại Washington, Tehran và Pakistan với tư cách là quốc gia trung gian hòa giải các cuộc đàm phán sẽ trở thành hiện thực”, nhà ngoại giao hàng đầu cho biết hôm thứ Hai.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng đưa ra thông điệp tương tự, bày tỏ hy vọng “tất cả các bên sẽ kiên định với con đường hòa bình và giải quyết các vấn đề thông qua đối thoại”. Ông Trump ca ngợi Tổng thống Nga Vladimir Putin và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vì vai trò trung gian hòa giải của họ trong việc giải quyết xung đột.

(Theo RT)