Thế giới phản ứng ra sao trước thỏa thuận Mỹ – Iran?

Nhiều nước hoan nghênh thỏa thuận sơ bộ Mỹ – Iran, trong khi giá dầu giảm mạnh do kỳ vọng eo biển Hormuz được mở lại.

Nghe bài hết 4 phút :

Ngay sau khi Washington và Tehran xác nhận đã đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt các hoạt động quân sự, cộng đồng quốc tế đã đồng loạt lên tiếng hoan nghênh. Dù nhiều chi tiết vẫn cần được làm rõ, thỏa thuận này được xem là một bước ngoặt lớn sau hơn 3 tháng căng thẳng tại Trung Đông.

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres hoan nghênh thông tin Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình, trong đó có cam kết ngừng bắn lâu dài, mở lại eo biển Hormuz và xây dựng khuôn khổ cho các vòng đàm phán tiếp theo. Theo Liên hợp quốc, đây là một bước tiến quan trọng hướng tới giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột.

Phản ứng tích cực cũng xuất hiện từ các đồng minh châu Âu của Mỹ. Nhóm E4 gồm Anh, Pháp, Đức và Italy khẳng định sẵn sàng phối hợp với Mỹ, Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế để thúc đẩy một giải pháp ngoại giao dài hạn. Tuy nhiên, các nước này cũng nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho rằng tự do hàng hải qua eo biển Hormuz cần được khôi phục. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi các bên thực thi đầy đủ và nhanh chóng thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh việc mở lại tuyến hàng hải chiến lược này phải diễn ra khẩn cấp và vô điều kiện. Đức cũng hoan nghênh thỏa thuận, coi đây là cơ hội để tái ổn định kinh tế toàn cầu và xây dựng một Trung Đông an toàn hơn.

Tại châu Á, Nhật Bản đặc biệt quan tâm đến vấn đề an toàn hàng hải. Tokyo bày tỏ hy vọng việc lưu thông tự do và an toàn qua eo biển Hormuz sẽ sớm được bảo đảm trên thực tế, bởi đây là tuyến đường sống còn đối với nguồn cung năng lượng của nhiều nền kinh tế châu Á.

Thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng gần như ngay lập tức. Giá dầu giảm mạnh trong phiên giao dịch đầu tuần khi nhà đầu tư kỳ vọng nguồn cung qua eo biển Hormuz sẽ dần được khôi phục. Việc hạ nhiệt căng thẳng tại tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới đã giúp giảm bớt phần “phí rủi ro địa chính trị” từng đẩy giá dầu tăng cao trong nhiều tuần qua.

Theo giới phân tích, nếu eo biển Hormuz được mở lại ổn định, áp lực lạm phát toàn cầu có thể giảm bớt. Các nước nhập khẩu năng lượng lớn như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và nhiều nền kinh tế châu Âu sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu hạ nhiệt. Đây cũng là lý do thị trường chứng khoán và tiền tệ tại một số khu vực phản ứng tích cực sau thông tin về thỏa thuận.

Tuy nhiên, sự lạc quan hiện nay vẫn đi kèm nhiều thận trọng. Một số điểm quan trọng của thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ, bao gồm cơ chế mở lại eo biển Hormuz, thời hạn thực thi, vai trò giám sát quốc tế, cũng như lộ trình xử lý chương trình hạt nhân của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận này sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn bộ khu vực. Ông cũng khẳng định eo biển Hormuz sẽ được mở lại và phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran sẽ chấm dứt sau khi các bên hoàn tất ký kết.

Về phía Iran, các quan chức Tehran lại đưa ra thông điệp nhấn mạnh rằng nước này không chấp nhận bị xem là bên thua cuộc. Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi tuyên bố Iran đã đạt được những thắng lợi quan trọng, đồng thời cho rằng đối phương không đạt được các mục tiêu khi khơi mào cuộc xung đột.

Sự khác biệt trong cách diễn giải giữa Washington và Tehran cho thấy thỏa thuận này vẫn còn mong manh. Mỹ muốn mô tả đây là một bước đột phá ngoại giao giúp khép lại chiến tranh. Iran muốn khẳng định họ không nhượng bộ dưới áp lực. Châu Âu muốn tận dụng thời điểm này để mở lại tiến trình ngoại giao hạt nhân. Còn các nước châu Á muốn ưu tiên ổn định nguồn cung năng lượng.

Điểm then chốt trong giai đoạn tiếp theo sẽ là việc thỏa thuận có được ký kết đúng kế hoạch hay không, eo biển Hormuz có được mở lại an toàn hay không, và các bên có thể chuyển từ ngừng bắn sang một khuôn khổ chính trị lâu dài hay không.

Nếu được thực thi đầy đủ, thỏa thuận Mỹ – Iran có thể trở thành bước ngoặt giúp giảm nguy cơ chiến tranh lan rộng tại Trung Đông. Nhưng nếu các điều khoản bị diễn giải khác nhau hoặc một bên cho rằng mình bị thiệt, thỏa thuận cũng có thể nhanh chóng rơi vào khủng hoảng.

Vì vậy, phản ứng của thế giới hiện nay là sự pha trộn giữa hy vọng và cảnh giác. Hy vọng vì một cuộc chiến lớn có thể được chặn lại. Cảnh giác vì hòa bình tại Trung Đông chưa bao giờ chỉ phụ thuộc vào một chữ ký, mà còn phụ thuộc vào niềm tin, lợi ích và khả năng kiềm chế của tất cả các bên liên quan.

(thỏa thuận Mỹ Iran, hòa bình Trung Đông, eo biển Hormuz, giá dầu giảm, Liên hợp quốc, E4, Trump Iran, chương trình hạt nhân Iran)