Nhiều báo cáo quốc tế cảnh báo việc sử dụng rượu, thuốc giảm đau và chất kích thích trong quân đội Ukraine đang gia tăng do chấn thương, PTSD và áp lực chiến đấu kéo dài.

Nghe hết 4 phút 30 giây :

Khi chiến tranh kéo dàne ngày càng đáng lo ngại

Nhiều bác sĩ, chuyên gia tâm lý và tổ chức nghiên cứu cảnh báo rằng việc sử dụng chất kích thích, rượu và thuốc giảm đau mạnh đang trở thành một vấn đề khó nói trong quân đội Ukraine. Nguyên nhân không chỉ đến từ kỷ luật chiến trường, mà còn từ chấn thương, đau đớn kéo dài, kiệt sức tinh thần và nhiều tháng chiến đấu không được nghỉ ngơi đầy đủ.

Khi cuộc xung đột Nga – Ukraine bước sang năm thứ năm, hậu quả của chiến tranh không chỉ được đo bằng lãnh thổ, vũ khí hay thương vong. Đằng sau chiến tuyến, một cuộc khủng hoảng âm thầm khác đang hình thành: nhiều binh sĩ phải đối mặt với sang chấn tâm lý, đau đớn thể xác và nguy cơ lệ thuộc vào rượu, thuốc giảm đau hoặc các chất kích thích.

Theo các bác sĩ và tổ chức chuyên ngành được Deutsche Welle, The Guardian và một số báo cáo quốc tế dẫn lại, tình trạng sử dụng chất gây nghiện trong quân đội Ukraine đang ngày càng được chú ý. Đây là vấn đề nhạy cảm, khó đo lường chính xác, bởi quân đội Ukraine không công bố số liệu chính thức về số binh sĩ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc nghiện chất.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở áp lực quá lớn của chiến tranh hiện đại. Nhiều binh sĩ đã trải qua nhiều tháng trên tuyến đầu, chứng kiến thương vong, mất đồng đội, chịu thiếu ngủ, đau đớn sau chấn thương và luôn sống trong trạng thái căng thẳng cực độ. Trong hoàn cảnh đó, một số người tìm đến rượu, thuốc an thần, thuốc giảm đau nhóm opioid hoặc chất kích thích để chịu đựng nỗi sợ, giảm đau, giữ tỉnh táo hoặc tạm thời quên đi những ký ức ám ảnh.

Một số trường hợp bắt đầu từ chấn thương chiến đấu. Sau khi bị thương, binh sĩ được điều trị bằng thuốc giảm đau. Khi quay lại đơn vị hoặc trở về căn cứ, cơn đau thể chất kết hợp với áp lực tinh thần khiến họ tiếp tục tìm đến thuốc. Từ việc dùng để giảm đau, một số người dần rơi vào lệ thuộc.

Các chuyên gia tâm lý cho rằng đây không phải là câu chuyện đơn giản về “kỷ luật yếu kém”, mà là hệ quả của chiến tranh kéo dài. Khi một con người liên tục bị đặt trong môi trường sống còn, chứng kiến cái chết, chịu thương tích và không biết khi nào được giải ngũ, hệ thần kinh có thể bị tổn thương nghiêm trọng. Nếu không được điều trị đúng cách, sang chấn tâm lý có thể dẫn đến mất ngủ, lo âu, trầm cảm, hoảng loạn và hành vi tự hủy hoại.

Điều khiến vấn đề trở nên phức tạp hơn là tình trạng thiếu nhân lực trong quân đội. Một số binh sĩ bị thương hoặc chưa hồi phục hoàn toàn vẫn có thể bị đưa trở lại nhiệm vụ vì áp lực giữ phòng tuyến. Khi không có đủ thời gian nghỉ ngơi, điều trị và phục hồi, nguy cơ lạm dụng chất kích thích càng tăng cao.

Các báo cáo độc lập cũng chỉ ra rằng rượu vẫn là chất được sử dụng phổ biến nhất. Bên cạnh đó, cannabis, thuốc chống lo âu, thuốc giảm đau mạnh, amphetamine và một số chất tổng hợp cũng xuất hiện trong môi trường chiến tranh. Một số binh sĩ dùng chất kích thích để thức trong thời gian dài; số khác dùng thuốc hoặc rượu khi rời chiến hào, nhằm làm dịu ký ức đau đớn sau nhiều tuần chiến đấu.

Vấn đề này không chỉ xảy ra với Ukraine. Lịch sử các cuộc chiến hiện đại cho thấy rượu, morphine, amphetamine và nhiều loại thuốc khác từng xuất hiện trong các quân đội khác nhau, từ Thế chiến đến các cuộc chiến gần đây. Chiến tranh càng kéo dài, nguy cơ binh sĩ tìm đến chất gây nghiện để đối phó với áp lực càng lớn.

Tại Ukraine, một số trung tâm điều trị đã bắt đầu tiếp nhận binh sĩ và cựu binh gặp vấn đề nghiện chất. Các chương trình này thường kết hợp cai nghiện, trị liệu tâm lý, vận động thể chất và hỗ trợ phục hồi sang chấn. Tuy nhiên, nhu cầu điều trị được cho là lớn hơn rất nhiều so với năng lực hiện tại.

Một thách thức lớn khác là sự kỳ thị. Trong môi trường quân đội, việc thừa nhận nghiện chất hoặc rối loạn tâm lý có thể bị xem là yếu đuối, làm ảnh hưởng danh dự hoặc sự nghiệp. Chính nỗi sợ bị trừng phạt, mất thu nhập hoặc bị đánh giá khiến nhiều người không dám tìm kiếm sự giúp đỡ sớm.

Các chuyên gia cho rằng nếu chỉ xử lý bằng kỷ luật, vấn đề có thể bị đẩy sâu hơn vào bóng tối. Thay vì chỉ trừng phạt, quân đội cần có cơ chế hỗ trợ kín đáo, điều trị y tế, tư vấn tâm lý và chương trình phục hồi dành riêng cho binh sĩ. Bởi đằng sau hành vi sử dụng chất kích thích có thể là những vết thương chưa được chữa lành.

Về lâu dài, đây không chỉ là vấn đề quân sự mà còn là vấn đề xã hội. Khi chiến tranh kết thúc, hàng trăm nghìn cựu binh sẽ trở về đời sống dân sự. Nếu sang chấn tâm lý và nghiện chất không được xử lý kịp thời, hậu quả có thể kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế.

Cuộc chiến ở Ukraine vì vậy không chỉ diễn ra trên chiến trường. Nó còn diễn ra trong tâm trí và cơ thể của những người lính. Có người chiến đấu với đối phương ngoài mặt trận, nhưng đồng thời cũng phải chiến đấu với đau đớn, ký ức, sợ hãi và sự lệ thuộc bên trong chính mình.

Vấn đề sử dụng chất kích thích trong quân đội Ukraine cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, nhưng cũng cần sự tỉnh táo và nhân văn. Không nên biến nó thành công cụ để bôi nhọ toàn bộ binh sĩ, nhưng cũng không thể phủ nhận rằng chiến tranh kéo dài đang để lại những tổn thương sâu sắc.

Một đội quân có thể cần vũ khí để giữ phòng tuyến. Nhưng sau nhiều năm chiến tranh, họ cũng cần bác sĩ, nhà trị liệu, chương trình phục hồi và một con đường để những người lính được trở lại làm người bình thường sau những ngày sống giữa cái chết.